Hac, hac aylarý denilen zaman dilimi içinde yapýlan bir ibadettir. Hac aylarý Hicrî takvime göre Þevval ve Zilkade aylarý ile Zilhicce ayýnýn ilk on günüdür. Hac, bu aylar içinde umresiz de yapýlabilir, umre ile birlikte de yapýlabilir. Haccýn umresiz ya da umre ile birlikte yapýlmasýna haccýn eda þekilleri denir.
Haccýn eda þekli üçtür:
1- Ýfrad haccý,
2- Temettu haccý,
3- Kýran haccý.

1- Ýfrad Haccý
Ýfrad haccý, umresiz yapýlan hacdýr. Ayný yýlýn hac aylarý içinde, hacdan önce umre yapmaksýzýn hac niyetiyle ihrama girilir ve yalnýzca hac yapýlýrsa ifrad haccý yapýlmýþ olur.

2- Temettu Haccý
Temettu haccý, ayný yýlýn hac aylarý içinde önce umre yapýp ihramdan çýktýktan sonra yeniden hac için ihrama girerek yapýlan hacdýr.
Temettu haccý yapacak olanlar, mikat sýnýrýnda veya daha önce umreye niyet ederek ihrama girerler. Umre yaptýktan sonra ihramdan çýkarlar. Daha sonra zamaný gelince hac için ihrama girerler. Haclarýný eda ettikten sonra ihramdan çýkarlar.

3- Kýran Haccý
Kýran haccý, ayný yýlýn hac aylarý içinde umre ve hacca birlikte niyet ederek ikisini ayný ihramla yapmaktýr.
Kýran haccý yapacak olanlar mikat sýnýrýnda veya daha önce umre ve haccýn her ikisine birden niyet ederek ihrama girerler. Umre yaptýktan sonra ihramdan çýkmazlar, ayný ihramla haccý da eda eder, sonra ihramdan çýkarlar.
Kýran ve temettu haccý yapanlarýn þükür kurbaný kesmeleri vaciptir. Ýfrad haccý yapanlarýn þükür kurbaný kesmesi gerekmez

HACCIN YAPILIÞI
Ülkemizden giden hacýlar, deðiþik iklim þartlarýnda uzun süre ihramda kalmanýn doðurduðu zorluklarý dikkate alarak genellikle "temettu haccý" yapmayý tercih ederler. Biz de bu durumu göz önünde bulundurarak haccýn yapýlýþýný anlatýrken, haccýn eda þekillerinden "Temettu haccý" ný esas alacaðýz. Haccýn diðer eda þekillerine ise, Temettu haccý ile bunlarýn arasýndaki farklarý belirterek yetineceðiz.
Þimdi "Temettu haccý" nýn nasýl yapýlacaðýný anlatalým:

1. Ýhrama Girmek
Hacc yapacak bir kimsenin ilk iþi ihrama girmektir. Ýhrama girmek haccýn þartýdýr. Ýhrama girmeden hac yapýlamaz.

Ýhram Nedir ?
Haccýn þartlarýndan biri olarak ihram, hac ya da umre yapmaya niyet eden kiþinin, baþka zamanlarda iþlemesi mübah olan bazý fiil ve davranýþlarý, belirli bir süre kendisine haram kýlmasý, yasaklamasýdýr. Buna "ihrama girme" de denir. Ýhrama girmiþ olmanýn gereklerinden biri olarak bürünülen havlu ve benzeri türden dikiþsiz kýyafete de halk arasýnda ihram denmektedir. Ancak "ihram" bu deðildir. Usulüne göre ihrama girilmediði sürece söz konusu bu örtülere bürünmekle ihrama girilmiþ olunmaz.

Ýhrama Nasýl Girilir ?
Ýhrama, "Niyet" ve "Telbiye" ile girilir. "Niyet" ve "Telbiye" ihramýn rükünleridir. Bunlar olmadan ihrama girme gerçekleþmez.
Niyet
"Niyet", yapýlacak haccýn þeklini kalben belirlemektir. Ayrýca lisanen söylenmesi müstehaptýr. Burada temettu haccýnýn yapýlýþý esas alýndýðýna göre niyet umre için yapýlacaktýr.
Þöyle niyet edilir:
"Allah’ým umre yapmak istiyorum. Bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle"

Telbiye
(Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lebbeyke lâ þerike leke lebbeyk, innel hamde ve’n-ni’mete leke ve’l mülk lâ þerike lek) demektir.
"Allah’ým! Davetine icabet ediyorum. Emrine boyun eðiyorum. Bütün varlýðýmla sana teslim oldum. Senin hiçbir ortaðýn yoktur. Tekrar tekrar davetine icabet ediyorum. Þüphesiz hamd sana mahsustur. Nimet senindir mülk de senin... Senin hiçbir ortaðýn yoktur."
Böylece niyet edilip telbiye söylenince ihrama girilmiþ olur. Ancak ihrama girmeden önce, sünnet ya da müstehap olarak yapýlmasý gereken hususlar vardýr. Ýhrama girerken bunlara da riayet edilmelidir. Buna göre:
Ýhrama girmek isteyen kimse, ön hazýrlýk olarak týrnaklarýný keser. Gerekiyorsa koltuk altý ve kasýk kýllarýný temizler, saç ve sakal traþý olup býyýklarýný düzeltir. Mümkünse gusleder. Bu gusül temizlik amacýyla yapýldýðý için özel durumda olan bayanlar da guslederler. Gusül mümkün olmadýðýnda abdest alýr. Varsa güzel koku sürünür. Giymekte olduðu normal giysilerini ve iç çamaþýrlarýný (atlet ve kilotunu) çýkarýp, sadece "izar" ve "rida" denilen iki parça ihram örtüsüne sarýnýr. Baþýný açar, çoraplarýný ve ayakkabýlarýný çýkarýr. Terlik ve benzeri þeyler giyer. Bayanlar normal kýyafetlerini deðiþtirmezler.
Bundan sonra, kerâhat vakti deðilse iki rek’at "ihram namazý" kýlar. Namazdan sonra yukarýda belirtildiði þekilde niyet eder. Arkasýndan da yüksek sesle telbiye söyler. Bayanlar telbiye söylerken seslerini yükseltmezler.
Niyet ve telbiye’nin yapýlmasýyla ihrama girilmiþ ve "ihram yasaklarý" baþlamýþ olur.
Ýhrama giren kimseye, ihramlý olduðu sürece "muhrim" denir.

Kadýnlarýn Ýhramý
Ýhrama girme konusunda kadýnlar da erkekler gibidir. Ancak kadýnlar normal elbise ve kýyafetlerini deðiþtirmezler. Çorap, ayakkabý ve eldiven giyebilirler. Baþlarýný örterler. Fakat yüzlerini açýk býrakýrlar. Telbiye ve tekbir getirirken, dua ederken seslerini yükseltmezler.
Özel hallerinde bulunan kadýnlar ihrama girerken þu hususu dikkate almalýdýrlar: Þayet adetleri bitmeden Arafat’a çýkmak zorunda kalacaklarsa, ifrad haccýna niyet etmelidirler.

Ýhrama Nerede Girilir ?
Mekke çevresinde ihrama girmek için belirlenmiþ noktalar vardýr. Bunlardan her birine "mikat" denir. Mikat sýnýrlarýnýn dýþýndan hacca veya umreye gelenler bu sýnýrlarý ihramsýz olarak geçemezler. Buna göre:
a. Doðrudan Mekke’ye gidecek olan hacý adaylarý, uçaklar Cidde’ye indiði ve Cidde de mikat sýnýrlarý içinde bulunduðundan, uçaðýn kalkacaðý havalimanýnda veya evlerinde ihrama girerler. Gerektiðinde uçak mikat sýnýrýný geçmeden uçak içinde de girilebilir. Ancak pratikteki zorluðu sebebiyle uçakta ihrama girme tercih edilmemelidir.
b. Hacdan önce Medine’ye gidecek olan hacý adaylarý, Medine’de kaldýklarý evlerde veya Mekke yolu üzerinde Medine’ye 11 km. uzaklýkta bulunan "Zül-Huleyfe" (Ebyâr-i Ali)’ de ihrama girerler.
Hac veya umre yapacak olanlarýn mikat sýnýrýný ihramsýz olarak geçemeyeceklerini belirtmiþtik. Mikat sýnýrýný ihramsýz olarak geçtikten sonra ihram giyenlere ceza gerekir. Bu durumda olanlar henüz hac ve umre ile ilgili görevlerden birini yapmadan, herhangi bir mikat sýnýrýna dönerek yeniden ihrama girerlerse ceza düþer.

Hac Ýçin Ýhrama Ne Zaman Girilir ?
Ýhrama, "hac aylarý" içinde girilir. Hac aylarý, Þevval ve Zilkade aylarý ile Zilhicce ayýnýn ilk on günüdür. Bu aylar, hac menasikinin baþladýðý ve devam ettiði aylardýr. Bazý islâm bilginleri mekruh olmakla birlikte hac aylarý baþlamadan önce de ihrama girilebileceðini söylemiþlerdir. Ancak en uygunu ihrama hac aylarý baþladýktan sonra girmektir

Ýhram Yasaklarý
Ýhrama giren kimse için bazý iþ ve davranýþlar yasaktýr. Bunlara "ihram yasaklarý" denir. Bu yasaklar ihrama girildiði andan, yani niyet ve telbiye anýndan itibaren baþlar, ihramdan çýkýncaya kadar devam eder.
Ýhramlý kimsenin "ihram yasaklarý" na uymasý vaciptir. Yasaklarý ihlal edenlere, yasaðýn çeþidine ve ihlal biçimine göre deðiþen cezalar gerekir.

Ýhramlý için yasak olan þeyler þunlardýr:
Cinsel iliþkiye girmek veya seviþmek, öpüþmek, oynaþmak.... gibi cinsel iliþkiye götüren davranýþlarda bulunmak. Þehevi duygularý tahrik edici þeyleri konuþmak.
Týrnak kesmek, saç sakal týraþý olmak, vücudun herhangi bir yerindeki kýllarý koparmak veya kesmek, saç sakal ve býyýklarý yaðlamak, boyamak, saçlara biryantin veya jöle sürmek, kadýnlar oje ve ruj kullanmak, vücuda veya ihram örtüsüne koku sürmek ve parfüm kullanmak.
Elbise giymek, baþý ve yüzü örtmek, eldiven, çorap, topuklu ayakkabý giymek. Kadýnlar normal giysilerini çýkarmazlar. Ancak ihram süresince yüzlerini açýk bulundururlar.
Harem denilen bölgenin (Mekke ve çevresinin) bitkilerini kesmek, koparmak. (Harem bölgesinin bitkilerini kesmek, koparmak ihramsýz olanlar için de yasaktýr.)
Baþkalarýna zarar vermek, kavga etmek, sövmek, kötü söz ve davranýþlarda bulunmak.

Ýhramlý için þunlar yasak deðildir:
Ýhramlýnýn yýkanmasý, kokusuz sabun kullanmasý, diþ fýrçalamasý, diþ çektirmesi, kýrýlan týrnaðý ve zarar veren bir kýlý koparmasý, kan aldýrmasý, iðne yaptýrmasý, yara üzerine sargý sardýrmasý, kol saati, yüzük ve bilezik takmasý, kemer kullanmasý, omuza çanta asmasý, yüzü ve baþý örtmeden üzerine battaniye, pike ve benzeri þeyler almasý, palto ve benzeri giysileri giymeksizin omuza almasý yasak deðildir.
Ýþte, usulüne göre ihrama giren hacý adaylarý, ihram yasaklarýna riayet ederek, telbiye, tekbir, tehlil ve salavat-ý þerife söyleyerek, Mekke’ye ulaþýrlar. Harem bölgesine ulaþtýklarýndan dolayý dua ederler. Ýsteyenler Dua kitabýndaki Mekke’ye Giriþte Okunabilecek duayý okuyabilirler.
Evlere yerleþip dinlendikten sonra fazla vakit geçirmeden telbiye ve tekbir getirerek Harem-i Þerif’e giderler. Kabe’yi görünce telbiyeyi kesip tehlil ve tekbirlerle dua ederler. Daha sonra "Umre tavafý" ný yaparlar.

2. Tavaf
Tavaf Nedir?
"Tavaf", Hacer-i Esved köþesinden veya hizasýndan baþlayarak tavaf niyetiyle Kâbe’nin etrafýnda yedi defa dönmektir. Her bir dönüþe "Þavt" denir. Yedi þavt bir tavaf olur.

Tavafýn yapýlýþý
Hacer-i Esved hizasýna gelmeden:
"Allah’ým! Senin rýzan için Umre tavafý yapmak istiyorum. Bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle" diye niyet edilir.
Tavafa baþlamadan önce erkekler “Iztýba” yaparlar. Böylece Hacer-i Esved’in hizasýna doðru gidilir. Bu esnada tekbir, tehlil getirilmesi ve dua edilmesi uygun olur.
Hacer-i Esved’in hizasýna varýlýnca eller, içleri Kâbe’ye doðru olacak þekilde namaza durur gibi omuz veya kulak hizasýna kadar kaldýrýlýp "Bismillahi Allahu Ekber" denildikten sonra Hacer-i Esved "istilam" edilir. Ýstilam, elleri Hacer-i Esved’in üzerine koyup onu öpmek demektir. Ancak hac mevsiminde bu mümkün olmamaktadýr. Bu sebeple Hacer-i Esved’e uzaktan elle iþaret edilip sað avucun içi öpülmekle yetinilir.
Hacer-i Esved’i istilam etmek sünnettir. Baþkalarýna eziyet etmek ise haramdýr. Sünneti yerine getireceðim diye insanlara eziyet vermekten ve böylece haram iþlemekten þiddetle sakýnýlmalýdýr.
Bundan sonra Kâbe sola alýnarak tavafa baþlanýr. Tavafa baþlarken ve her þavtýn baþýnda:
"Allah, bütün eksikliklerden uzaktýr. Hamd, Allah’a mahsustur. Allah’tan baþka hiçbir ilah yoktur. Allah en büyüktür. Bütün güç ve kuvvet þaný yüce ve azamet sahibi Allah’a aittir.
Salat ve selam, efendimiz Muhammed aleyhi’s-selama olsun. Allah’ým! Sana iman ederek, Kitabýný tasdik ederek, verdiðim sözü yerine getirerek ve Peygamberinin sünnetine uyarak bu ibadetimi yerine getiriyorum" diye dua edilmesi güzel olur.
Tavafýn, Hatim’in dýþýndan yapýlmasý gerekir. Tavafýn ilk üç þavtýnda mümkün olduðu sürece erkekler "Remel" yaparlar.
Tavaf esnasýnda dua edilir, tekbir ve tehlil getirilir. Kur’an okunabilir. Tavafta telbiye getirilmez. En uygunu herkesin içinden geldiði gibi ihlâsla ve samimiyetle dua etmesidir. Mutlaka bir takým Arapça dualarýn okunmasý þart deðildir. Ýsteyenler Dua kitabýnda yer alan tavaf dualarýný okuyabilirler.
Tavafýn kesintisiz olarak yapýlmasý sünnettir. Bu sebeple tavaf sýrasýnda farz namaz için kamet getirilmesi, abdestin bozulmasý, ya da tavafý kesmeyi gerektiren baþka bir mazeretin ortaya çýkmasý gibi durumlarýn dýþýnda tavafa ara verilmemelidir.
"Yemen" köþesine gelindiðinde, bu köþe de istilam edilir. Diðer köþeler istilam edilmez.
Yemen köþesi ile Hacer-i Esved köþesi arasýnda;
"Rabbimiz! Bize dünyada iyilik ver. Ahirette de iyilik ver. Bizi cehennem azabýndan koru. Ýyilerle birlikte cennete koy. Ey mutlak güç sahibi! Ey günahlarý çok baðýþlayan! Ey alemlerin Rabbi! " duasýnýn okunmasý güzel olur.
Hacer-i Esved köþesine ya da hizasýna varýlýnca ilk þavt tamamlanmýþ olur. Beklemeden tekrar istilam yapýlarak ikinci þavta devam edilir. Diðer þavtlar da ayný þekilde yapýlýr. Yedinci þavtýn sonunda Hacer-i Esved tekrar istilam edilerek tavaf bitirilir. Sonra Harem-i Þerif’in uygun bir yerinde iki rekat tavaf namazý kýlýnýr. Tavaf namazýnýn, kerahat vakti deðilse tavafýn hemen peþinden kýlýnmasý daha iyidir.
Tavaf namazýndan sonra dua edilir ve zemzem içilir. Ýsteyenler dua kitabýnda yer alan tavaf namazý duasýný okuyabilirler. Ancak herkesin kendi dilinde içinden geldiði gibi dua etmesi daha güzeldir.
Sonra Hacer-i Esved tekrar istilam edilerek sa’y yapmak üzere Safa tepesine gidilir.

3. Sa’y
Sa’y Nedir ?
"Sa’y" kelimesi; koþmak, hýzlý yürümek anlamýna gelmektedir. Hac ve umrede Kâbe’nin doðu tarafýndaki "Safa" tepesinden baþlayarak "Merve" ye dört gidiþ, Merve’den Safa’ya üç dönüþ olmak üzere bu iki tepe arasýndaki gidiþ-geliþe denir. Safa’dan Merve’ye her bir gidiþe ve Merve’den Safa’ya her bir dönüþe "þavt" denir. Safa ile Merve arasýndaki yaklaþýk 400 metre uzunluðundaki yürüme alanýna "Mes’a" denir.
Sa’y yapmak vaciptir.
Sa’yin aslý, Hz. Hacer’in henüz kendisini emmekte olan oðlu Hz. Ýsmail için su ararken bu iki tepe arasýnda koþmasý hatýrasýna dayanmaktadýr.

Sa’yin Yapýlýþý
Hacer-i Esved istilam edilerek Safa tepesine çýkýlýr.
"Allah’ým! Senin rýzan için umre sa’yini yapmak istiyorum. Bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle." diye niyet edildikten sonra Kâbe’ye dönülerek tekbir, tehlil, salavat okunur ve içtenlikle dua edilir. Sonra Merve tepesine doðru yürünür.
Sa’y esnasýnda herkes içinden geldiði þekilde dua eder. Ýsteyenler dua kitabýndaki sa’y dualarýný okuyabilirler. Yeþil ýþýklý direklerin arasýnda, erkekler koþar adýmlarla yürürler. Buna "Hervele" denir. Yeþil direkler arasýnda her gidiþ ve geliþte:
"Rabbim! Günahlarýmýzý baðýþla. Bize merhamet et. Bize ikram et. Bizim bildiðimiz ve bilmediðimiz bütün kusurlarýmýzý biliyorsun, bunlarý affet. Çünkü Sen mutlak güç, kerem ve ihsan sahibi olansýn." diye dua edilmesi güzel olur.
Merve’ye varýnca bir þavt tamamlanmýþ olur. Burada da yine Kâbe’ye yönelerek tekbir, tehlil ve salavat-ý þerife getirilip dua edilir. Sonra Merve’den Safa’ya doðru yürünür. Safa’ya varýnca ikinci þavt tamamlanmýþ olur. Diðer þavtlar da ayný þekilde yapýlýr. Yedinci þavt tamamlandýktan sonra Merve’de Kâbe’ye karþý dönülerek dua edilir. Ýsteyen dua kitabýnda yer alan Sa’y bittikten sonra Merve’de okunabilecek duayý okuyabilirler. Fakat en güzeli, içe doðan dualarýn yapýlmasýdýr.
Bundan sonra týraþ olup ihramdan çýkýlýr.

4. Týraþ Olup Ýhramdan Çýkmak
Ýhramdan ancak saçlar týraþ edilmek suretiyle çýkýlýr.
Erkekler saçlarýný dipten týraþ eder veya kýsaltýrlar. Kadýnlar ise saçlarýnýn ucundan bir miktar keserler. Kýsaltmada saçlarýn uçlarýndan alýnacak miktar, parmak ucu uzunluðundan daha az olmaz. Týraþ olduktan sonra umre ihramýndan çýkýlmýþ olur. Hac için tekrar ihrama girinceye kadar eþiyle cinsel iliþki dahil, bütün ihram yasaklarý kalkar.
Ýhramdan çýkma aþamasýna gelmiþ ihramlý kimseler, birbirlerini týraþ edebilirler. Bu aþamaya gelmedikçe ihramlýlar bir baþkasýný týraþ edemezler.
Kýran ve ifrad haccýna niyet edenler ihramlý kalmaya devam ederler. Bu aþamada kesinlikle ihramdan çýkamazlar.
Temettu haccýna niyet etmiþ olanlar böylece umrelerini bitirip ihramdan çýktýktan sonra, hac için ihrama girinceye kadar Mekke’de ihramsýz olarak kalýrlar. Bu günlerini mümkün mertebe iyi deðerlendirmelidirler. Beþ vakit namazlarýný Harem-i Þerifte kýlmaya ve fýrsat buldukça bol bol nafile tavaf yapmaya özen göstermelidirler. Uzaktan gelenlerin nafile namaz kýlmak yerine, nafile tavaf yapmalarý daha uygundur. Tavaf ve namazýn dýþýnda Mescid-i Haram’da Kur’an-ý Kerim tilaveti, dua, zikir ve tesbihatla meþgul olurlar.
Hac için ihrama girinceye kadar böylece ibadetlere devam edilir. Zamaný gelince hac için ihrama girilip vakfe için Arafat'a çýkýlýr.

5. Hac Ýçin Ýhrama Giriþ ve Arafat’a Çýkýþ
Temettu haccýna niyet edip de umresini yapmýþ ve böylece Mekke’de kalmakta olan hacý adaylarý uygulamada, hac için ihrama genellikle Zilhicce’nin sekizinci günü (Terviye günü) girmektedirler.
Buna göre Zilhicce’nin sekizinci gününe gelindiðinde Mekke’deki evlerde, umre ihramýnda belirtildiði þekilde ön hazýrlýklar yapýlýr. Kerahat vakti deðilse, iki rekat ihram namazý kýlýnýr. Sonra: "Allah’ým! Senin rýzan için hac yapmak istiyorum. Bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle." diyerek niyet edilir. Arkasýndan telbiye getirilerek hac için ihrama girilir. Böylece tekrar ihram yasaklarý baþlamýþ olur.
Hac için ihrama girildikten sonra, Arafat’a çýkmadan önce nafile bir tavafýn (26) ardýndan haccýn sa’yi yapýlabilir. Haccýn sa’yini bu þekilde önceden yapanlar artýk "Ziyaret tavafý"ndan sonra sa’y yapmazlar. Fakat sünnete uygun olan, haccýn sa’yinin Ziyaret tavafýndan sonra ve ihramsýz olarak yapýlmasýdýr.
Bu þekilde ihrama girildikten ve arzu edildiði takdirde haccýn sa’yi yapýldýktan sonra kafile ile birlikte Arafat’a hareket edilir.
Ýntikal esnasýnda telbiye, tekbir, tehlil, salavat getirilir ve bol bol dua edilir. Bu mübarek günlerin bereketinden olabildiðince yararlanýlmaya çalýþýlýr. Arafat’a varýp çadýrlara yerleþilir. Hacý adayý bir süre istirahat ettikten sonra bütün varlýðý ile Allah’a yönelip dua eder, telbiye, tekbir ve tehlil getirir, Kur’an okur, namaz kýlar, günahlarýna tevbe ederek göz yaþý döker, zikir ve tesbihle meþgul olur. Zeval, yani öðle vaktine kadar böylece ibadet etmeye devam eder.

6. Arafat’ta Öðle ve Ýkindi Namazlarýnýn Birleþtirilerek Kýlýnmasý
Öðle vaktine kadar çadýrlarda ibadetle meþgul olunarak bu mübarek mekanýn ve zamanýn feyzinden ve bereketinden azami derecede istifade etmeye çalýþan hacý adayý, öðleye doðru namaz için hazýrlýk yapar.
Öðle ezaný okunduktan sonra öðle ve ikindi namazlarý birleþtirilerek kýlýnýr. Buna "Cem-i takdim" denir. Öðle ve ikindi namazý birleþtirilerek þöyle kýlýnýr:
Ezan okunduktan sonra, önce öðlenin ilk sünneti kýlýnýr. Sonra kamet getirilerek öðlenin farzý eda edilir. Selam verildikten sonra teþrik tekbiri getirilir. Arkasýndan tekrar kamet getirilerek ikindinin farzý kýlýnýr. Selamdan sonra teþrik tekbiri getirilir. Böylece öðle ve ikindi namazý bir ezan ve iki kametle eda edilmiþ olur.
Bu iki farz namazý arasýnda baþka namaz kýlmak mekruhtur. Bu sebeple öðlenin son sünnetiyle ikindinin sünneti kýlýnmaz.
Namazdan sonra Vakfe yapýlýr.
Öðle ve ikindi namazlarý cem-i takdim ile kýlýnýrken seferî olanlar öðleyi de ikindiyi de ikiþer rek’at olarak kýlarlar.

7. Arafat Vakfesi
Vakfe Nedir?
"Vakfe", durmak demektir. Arafat Vakfesi ise belirlenen zamanda hac için ihramlý olarak Arafat sýnýrlarý içinde bulunmaktýr. Arafat vakfesi, haccýn en önemli rüknüdür. Çünkü süresi içinde orada bulunamayanlar o sene hacca yetiþememiþ sayýlýrlar. Hz.Peygamber "Hac Arafattýr" buyurmuþtur.
Arafat, Mekke’nin 25 km. Güney doðusunda bulunan geniþ bir alanýn adýdýr. Arafat vakfesi bu alanda yapýlýr. Bu geniþ alanýn sýnýrlarý levhalarla gösterilmiþtir.
Arafat vakfesinin sahih olabilmesi için hac ihramýna girmiþ olmak ve belirlenen süre içinde Arafat’ta bulunmak gerekmektedir.

Arafat Vakfesinin Zamaný
Arafat vakfesinin zamaný, Zilhiccenin 9. günü, yani Arefe günü öðleyin Güneþ’in tepe noktasýna gelip Batý’ya meyletmeye baþladýðý andan (Zeval vaktinden) bayramýn birinci günü fecr-i sadýk dediðimiz tan yerinin aðarmaya baþladýðý ana kadarki süredir. Bu süre içinde her ne halde olursa olsun (uykuda, baygýn, vakfenin farkýnda olsun, ya da olmasýn) bir an orada bulunan kimse vakfe farzýný yerine getirmiþ olur. Uygulamada ise Arafat vakfesinin yapýlýþý aþaðýda belirtildiði þekildedir.

Arafat Vakfesinin Yapýlýþý
Arafe günü Arafat’ta öðle ve ikindi namazlarý birleþtirilerek kýlýndýktan sonra ayaða kalkýlarak kýbleye karþý dönülür. Arafat duasýnýn ayakta yapýlmasý müstehaptýr. Telbiye, tekbir, tehlil ve salavat getirilir. Tevbe, istiðfar ve dua edilir. Esas olan herkesin içinden geldiði gibi dua etmesidir. Ancak isteyenler Dua kitabýndaki Arafat Vakfesi duasýný okuyabilirler. Bir süre bu þekilde vakfe yapýlýp bol bol dua edildikten sonra hacýlar Arafat’tan ininceye kadar kalan süreyi yine ibadet, dua ve zikirle deðerlendirmeye çalýþýrlar.
Arefe günü hac ihramýyla Arafat’ta bulunmak, bir müslüman için en büyük nasiplerden biridir. Çünkü, bu kutsal yerde ve bu mübarek zaman diliminde yapýlan ibadetler geri çevrilmez. Bu itibarla müslüman Arafat’ta gönlünü her türlü dünyevi düþünce ve gailelerden arýndýrarak, bütün samimiyetiyle Allah’a yönelmeli, el açýp yalvarmalý, içine düþtüðü günahlarý hatýrlayýp göz yaþlarý içinde tevbe etmeli, af ve maðfiret dilemeli, kendisi, anne-babasý, kardeþleri, çocuklarý, yakýnlarý, milletinin fertleri ve tüm müslümanlar için içtenlikle dua etmelidir.
Arafat’ta içinde bulunulan zaman diliminin her dakikasýnýn çok büyük kýymeti vardýr. Bu deðerli vakitleri faydasýz konuþmalarla, lüzumsuz meþguliyetlerle ve pek gerekli olmayan eþ-dost ziyaretleri ile geçirip heba etmemelidir. Hele hele baþkalarýna sýkýntý ve eziyet vermekten, kötü söz ve davranýþlardan, haklý bile olsa bir takým gereksiz tartýþmalardan þiddetle sakýnmalýdýr. Bilinmelidir ki, bu mübarek yerde sevaplar nasýl kat kat olursa, günahlar da öylece katlanýr.
Güneþ battýktan sonra Arafat’tan Müzdelife’ye intikal baþlayacaðýndan, akþama yakýn gerekli þahsi hazýrlýklar yapýlýr. Güneþin batmasýyla birlikte Arafat’tan Müzdelife’ye doðru hareket baþlar. Kafileler belli bir plan dahilinde yola çýkarlar. Akþam namazý, Müzdelife’de yatsý vaktinde, yatsý namazýyla birleþtirilerek (cem-i tehirle) kýlýnacaðý için, kendi vaktinde kýlýnmaz. Yolda yine telbiye, tekbir, tehlil, salavat ve duaya devam edilir. Elden geldiðince bu kýymetli vakitler deðerlendirilmeye çalýþýlýr.
Müzdelife’ye varýnca yatsý vaktinde, akþam ve yatsý namazý birleþtirilerek kýlýnýr.

8- Müzdelife’de Akþam ve Yatsý Namazlarý- nýn Birleþtirilerek Kýlýnmasý
Yatsý vakti girip ezan okunduktan sonra kamet getirilerek ilk önce akþam namazý kýlýnýr. Selam verdikten sonra teþrik tekbiri getirilir. Sonra ezan okunmadan ve kamet getirilmeden yatsýnýn farzý kýlýnýr. Selamdan sonra yine teþrik tekbiri getirilir. Böylece iki vaktin farzý bir ezan ve bir kametle eda edilmiþ olur. Buna "Cem-i tehir" denir. Bundan sonra yatsýnýn son sünneti kýlýnabilir. Daha sonra vitir namazý kýlýnýr.
Akþam ve yatsý namazlarý bu þekilde birleþtirilerek kýlýndýktan sonra "vakfe" yapýlacak zamana kadar ibadetle meþgul olunur. Ýhtiyaç varsa istirahat edilir. Þeytan taþlamada (cemaratta) atýlacak taþlar toplanýr. Bu taþlarýn Müzdelife’den toplanmasý zorunlu deðildir. Baþka yerden de toplanabilir. Taþlar nohuttan büyük, fýndýktan küçük olmalýdýr. Taþlarýn temiz olmama ihtimali varsa yýkanýr.

9- Müzdelife Vakfesi
Müzdelife, Arafat ile Mina arasýnda ve Harem sýnýrlarý içinde kalan bir bölgenin adýdýr. Müzdelife’nin sýnýrlarý levhalarla belirtilmiþtir. Müzdelife’de vakfe yapmak haccýn vaciplerindendir.

Müzdelife Vakfesinin Zamaný
Müzdelife vakfesi, bayram gecesi, gece yarýsýndan itibaren güneþin doðuþuna kadarki süre içerisinde yapýlýr. Bu süre içinde her ne halde olursa olsun kýsa bir an burada bulunan kimse vakfe görevini yerine getirmiþ sayýlýr.
Ancak sünnete uygun olan, Müzdelife vakfesinin sabah namazýndan sonra yapýlmasýdýr. Þu kadar var ki, izdiham sebebiyle belirtildiði gibi gece yarýsýndan sonra vakfe yapýp ayrýlmakta bir sakýnca yoktur.

Müzdelife Vakfesinin Yapýlýþý
Yukarýda belirtilen süre içerisinde, Arafat vakfesinde olduðu gibi, telbiye, tekbir, tehlil, salavat getirilir ve dua edilir. Asýl olan herkesin içinden geldiði gibi dua etmesidir. Ancak isteyenler Dua kitabýndaki "Müzdelife Vakfesi Duasý"ný okuyabilirler.
Müzdelife vakfesinden sonra Mina’ya hareket edilir. Kafileler belli bir plan çerçevesinde yola çýkarlar. Yol boyunca telbiye, tekbir ve tehlile devam edilerek Mina’da kalýnacak çadýrlara gelinir. Ýsteyenler burada bir müddet istirahat edip ihtiyaç giderirler. Daha sonra izdihamýn olmadýðý uygun bir zamanda Büyük Þeytaný (Akabe Cemresini) taþlamak üzere þeytan taþlama (cemarat) mahalline gidilir. Uygulamada Türk hacýlarý genellikle akþam namazýndan sonra taþlamaya götürülmektedir.

10- Þeytan Taþlamak (Remy-i Cimar)
Bayramýn 1,2,3 ve 4 üncü günlerinde Mina’da bulunan ve "Büyük Þeytan-Akabe Cemresi", "Orta Þeytan-Orta Cemre" ve "Küçük Þeytan-Küçük Cemre" diye adlandýrýlan üç taþ kümesine usûlüne uygun olarak taþ atmak haccýn vaciplerindendir. Bayramýn birinci günü Büyük Þeytana 7, ikinci, üçüncü ve dördüncü günlerinde ise her üç þeytana yediþerden 21’ er taþ atýlýr. Taþlama küçükten büyüðe doðru yapýlýr. Ancak, Mina’da kalýnmadýðý takdirde dördüncü günü taþ atýlmasý gerekmez. Uygulamada bayramýn dördüncü günü Mina’da kalýnmadýðý için bu gün taþ atýlmamaktadýr.
Þeytan taþlama; kötülükleri, haksýzlýklarý, zulmü ve zorbalýðý bir protesto anlamý taþýr. Þeytan taþlayan hacý, bu hareketiyle þeytana, þeytanýn yoluna uyanlara ve bütün kötülüklere karþý çýkýþýný sergilemiþ ve kendisinin de bundan böyle asla þeytana uymayacaðýný ortaya koymuþ olmaktadýr.

Taþlamanýn Yapýlýþý
Taþlarýn atýldýðý kümeye yaklaþarak, atýlacak taþ, sað elin baþ ve þehadet parmaklarýnýn uçlarýyla tutulur. "Bismillah, Allahu ekber raðmen li’þ-þeytani ve hizbih" diyerek atýlýr. Taþlarýn her biri ayrý ayrý atýlmalýdýr. Hepsi birden atýlýrsa tek taþ atýlmýþ sayýlýr. Taþlar, kümelerin üzerine veya kümeleri kuþatan havuzlara düþecek þekilde atýlmalýdýr.

Taþlamanýn Zamaný ve Atýlacak Taþ Sayýsý
a- Bayramýn Birinci Günü
Bayramýn birinci günü, Büyük Þeytana tarif edildiði þekilde "7" taþ atýlýr. Atýlan ilk taþla birlikte telbiyeye son verilir. Birinci günkü taþlamanýn zamaný gece yarýsýndan itibaren baþlar, bayramýn ikinci günü tan yeri aðarýncaya kadar devam eder.

b- Bayramýn Ýkinci Günü
Bayramýn ikinci günü, küçüðünden baþlanarak her üç þeytana 7’þerden toplam 21 taþ atýlýr. Ýkinci günkü taþlama zeval vaktinde yani öðleyin güneþin tepe noktasýna gelip batýya yönelmesiyle birlikte baþlar, gece tan yeri aðarýncaya kadar devam eder.

c- Bayramýn Üçüncü Günü
Bayramýn üçüncü günü de ikinci günde olduðu gibi küçük þeytandan baþlamak üzere her üç þeytana 7’þerden toplam 21 taþ atýlýr. Üçüncü günde taþlamanýn zamaný zeval vaktinden yani öðleyin güneþin tepe noktasýna gelip batýya yönelmesiyle birlikte baþlar, gece tan yeri aðarýncaya kadar devam eder.

d- Bayramýn Dördüncü Günü
Bayramýn dördüncü günü tan yeri aðarýncaya kadar Mina’dan ayrýlmamýþ olanlar, tan yerinin aðarmasýndan itibaren güneþ batýncaya kadar her üç þeytana "7"þerden toplam 21 taþ daha atarlar. Tan yeri aðarmadan Mina’dan ayrýlanlarýn bu günün taþlarýný atmalarý gerekmez. Uygulama da böyledir.
Taþlamalarda, çok kalabalýk olan gündüzün izdihamlý saatleri yerine, tenha olan gece saatleri, ya da akþam saatleri tercih edilmelidir.
Küçük ve orta þeytanlara taþ atýldýktan sonra, mümkünse bir kenara çekilip dua edilir. Büyük þeytana taþ atýldýktan sonra beklenmez, orasý hemen terk edilir.

Taþlamada Vekâlet ve Atýlamayan Taþlarýn Kazasý
Gücü yetenlerin taþlarý bizzat kendilerinin atmalarý gerekir. Vekalet vererek baþkasýna attýramazlar. Hastalýk, yaþlýlýk ve sakatlýk gibi mazeretlerle taþlarý bizzat kendisi atamayacak durumda olanlar, vekâlet vererek taþlarý bir baþkasýna attýrýrlar.
Vaktinde atýlamayan taþlarýn, bayramýn dördüncü günü güneþ batýncaya kadar atýlmasý vaciptir. Atýlmadýðý takdirde ceza gerekir.

11- Hac Kurbaný (Þükür Hedyi)
Temettu ve Kýran haccý yapanlarýn, hac kurbaný (þükür hedyi) kesmeleri vaciptir. Her ne kadar sünnete uygun olan, hac kurbanýnýn, büyük þeytana taþ attýktan sonra kesilmesi ise de, taþ atmadan önce de kesilmesi mümkündür. Hac kurbaný, Harem Bölgesi sýnýrlarý içerisinde, bayramýn birinci günü tan yerinin aðarmaya baþlamasýndan itibaren kesilir.
Hac kurbanýnýn etinden sahibi dahil herkes yiyebilir.
Temettu ve Kýran haccý yapanlar, Kurban kesme imkâný bulamazlarsa bunun yerine on gün oruç tutarlar. Bu on gün orucun üç günü, hacdan önce ve hac ihramýna girdikten sonra (Mekke’de) tutulur. En uygunu 7, 8 ve 9. Zilhicce günlerinde tutulmasýdýr. Geri kalan yedi gün ise, bayramýn dördüncü gününden sonra olmak üzere, hacdan sonra tutulur. Bu yedi günün memlekete döndükten sonra tutulmasý daha uygundur. Bunlarýn peþpeþe tutulmasý þart deðildir.
Hacýlar, Kurban Bayramýnda þartlarýný taþýyan her müslümanýn kesmekte olduðu kurbaný (Udhiyyeyi) kesmek zorunda deðillerdir. Fakat sevap kazanmak için nafile olarak kesebilirler. Nafile olarak bu kurbaný kesmek istedikleri takdirde vekâlet vererek memleketlerinde kestirmeleri daha uygun olur.

12- Týraþ Olup Ýhramdan Çýkma
Bayramýn birinci günü Büyük þeytana taþ atýlýp kurban kesildikten sonra týraþ olup ihramdan çýkýlýr. Her ne kadar sünnete uygun olan, önce Büyük Þeytana taþ atmak, sonra kurban kesmek, daha sonra da týraþ olup ihramdan çýkmak ise de, taþ atmadan, ya da kurban kesmeden önce de týraþ olup ihramdan çýkmak mümkündür.
Umre ihramýndan çýkýþ konusunda da anlatýldýðý gibi, ihramdan çýkmak için erkekler saçlarýný dipten týraþ eder veya kýsaltýrlar. Kadýnlar ise saçlarýnýn ucundan bir miktar keserler. Böylece hac ihramýndan çýkýþýn birinci aþamasý gerçekleþmiþ olur. Buna "ilk tehallül" denir.
Bu aþamada eþiyle cinsel iliþki dýþýnda bütün ihram yasaklarý kalkar. Cinsel iliþki konusundaki yasak ise, ancak Ziyaret tavafýndan sonra kalkar.

13- Ziyaret Tavafý
Ziyaret tavafý, haccýn farzlarýndandýr. Haccýn iki rüknünden birisidir. Buna "Ýfada tavafý" da denir

Ziyaret Tavafýnýn Vakti
Ziyaret tavafýnýn vakti, bayramýn ilk günü gece yarýsýndan itibaren baþlar, ömrün sonuna kadar devam eder. Uygulamada ziyaret tavafý, týraþ olup ihramdan çýktýktan sonra yapýlmaktadýr.
Ziyaret tavafýnýn, bayramýn ilk üç gününde yapýlmasý usûle uygun ise de, daha sonraki günlerde de yapýlabilir

Ziyaret Tavafýnýn Yapýlýþý
Önce, "Allah’ým! Senin rýzan için ziyaret tavafý yapmak istiyorum. Bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle" diyerek niyet edilir. Daha sonra Hacer-i Esved hizasýna gelerek "Tavafýn Yapýlýþý" konusunda anlatýldýðý gibi tavafa baþlanýr ve yedi þavtla tavaf tamamlanýr. Tavaf tamamlandýktan sonra belirtildiði þekilde tavaf namazý kýlýnýr. Böylece haccýn ikinci rüknü de tamamlanmýþ olur. Ziyaret tavafýnýn tamamlanmasýyla hac ihramýndan çýkýþýn ikinci aþamasý da gerçekleþmiþ olur. Buna "ikinci tehallül" denir. Böylece eþiyle cinsel iliþki yasaðý da ortadan kalkmýþ olur.
Ziyaret tavafýnýn, týraþ olup ihramdan çýktýktan sonra yapýlmasý sünnete daha uygundur.
Özel hallerinde bulunan kadýnlar, ziyaret tavafýný bu halleri sona erinceye kadar ertelerler.
Arafat’a çýkmadan önce haccýn sa’yini yapmamýþ olanlar, ziyaret tavafýndan sonra bu sa’yi yaparlar.

14- Haccýn Sa’yi
Sa’y yapmak, haccýn vaciplerindendir.
Arafat’a çýkmadan önce haccýn sa’yini yapmamýþ olanlar ziyaret tavafýnýn ardýndan, "Allah’ým, Senin rýzan için hac sa’yini yapmak istiyorum, bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle" diye niyet ederek daha önce "Sa’y" konusunda belirtildiði þekilde hac sa’yini yaparlar.
Hac sa’yinin, týraþ olup ihramdan çýktýktan sonra yapýlmasý sünnete daha uygundur.
Bundan sonra hacý, Mekke’de kaldýðý süre içinde beþ vakit namazý Harem-i Þerif’te kýlmaya özen gösterir. Bol bol nafile tavaf yapar. Mekke’den ayrýlacaðý sýrada da "Veda Tavafý" yapar.

15- Veda Tavafý
Hacca uzaklardan yani Mikat sýnýrlarý dýþýndan gelmiþ olanlarýn (Afakilerin) Mekke’den ayrýlmadan "Veda Tavafý" yapmalarý vaciptir. Bu, hacýlarýn hacla ilgili olarak yapacaklarý son görevdir (nüsüktür). Buna "Sader Tavafý" da denir.
Veda Tavafý, "Allah’ým! Senin rýzan için Veda tavafý yapmak istiyorum. Bunu kolaylaþtýr ve kabul eyle" diye niyet edilerek týpký diðer tavaflar gibi yapýlýr. Tavafýn arkasýndan, tavaf namazý da kýlýndýktan sonra çokça dua edilir, af ve maðfiret dilenir. Göz yaþý dökülür. Ýsteyen Dua kitabýndaki veda tavafýndan sonra okunacak duayý okuyabilir.
Nihayet ayrýlýðýn üzüntüsü içinde göz yaþlarýyla Kâbe’ye ve Mescid-i Harama veda edilir.
Ziyaret tavafýndan sonra herhangi bir nafile tavaf yapýlýp veda tavafý yapýlmadan Mekke’den ayrýlma durumunda kalýnmýþsa, yapýlan bu nafile tavaf, veda tavafý sayýlýr.
Özel hallerinde bulunan kadýnlar, bu durumlarý sona ermeden Mekke’den ayrýlmak zorunda kalýrlarsa, veda tavafý yapmazlar, bundan dolayý bir ceza da gerekmez.