HAC NEDÝR ?

Hac, Ýslâm’ýn beþ esasýndan birisidir. Hem malî ve hem de bedenî bir ibadettir.
Hac, kelime olarak, "yönelmek, kasdetmek, bir kimseyi ya da bir yeri çokça ziyaret etmek" anlamlarýna gelir.
Dini bir terim olarak hac, "Belirli bir zamanda usulüne uygun olarak ihrama girdikten sonra Arafat’ta vakfe yapmak, Kâbe’yi tavaf ederek ziyaret etmek ve diðer bazý dini görevleri yerine getirmek" suretiyle yapýlan ibadeti ifade eder. Bu ibadeti yerine getirene hacý denir.
Hac, hicretin IX. yýlýnda farz kýlýnmýþtýr. Haccýn farz olduðu hükmü, Kur’an ve Sünnette bildirilmiþtir. Bu konuda tüm müslümanlar görüþ birliði içerisindedirler. Kur’an-ý Kerîm’de, "Gitmeye gücü yetenlerin Kâbe’yi haccetmeleri insanlar üzerinde Allah’ýn bir hakkýdýr." buyurulmuþtur. Hz. Peygamber de, “Ýslâm beþ temel esas üzerine kurulmuþtur. Bunlar, Allah’tan baþka ilah olmadýðýna ve Muhammed’in Allah’ýn peygamberi olduðuna þehadet etmek, namaz kýlmak, zekat vermek, Kâbe’yi haccetmek ve Ramazan orucunu tutmaktýr.” buyurmaktadýr.
Hac, bilindiði þekliyle Hz.Ýbrahim’e kadar uzanan bir ibadettir. Kur’an ve hadisler bize, Hz.Ýbrahim’in haccýndan, insanlarý hacca çaðýrmasýndan bahsetmekte, (Hac 22/27-28) Kâbe’nin ve hac menasikinin tarihçesine iþaret etmektedir.

Hac Kimlere Farzdýr ?
Erkek olsun, kadýn olsun þartlarýný taþýyan her müslümana, ömründe bir defa haccetmek farzdýr. Üzerine hac farz olan kimse, bu ibadeti geciktirmeden bir an önce yerine getirmelidir. Üzerine farz olduðu halde bir takým gerekçelerle bu önemli ibadeti yerine getirmeyip ileri yaþlara ertelemek dinen uygun deðildir. Bu þekilde haccýný erteleyip daha sonra bizzat hac yapamayacak duruma düþen kimse, yerine bedel (vekil) göndermek zorunda kalýr.
Bir kimsenin hac ibadetiyle yükümlü sayýlmasý için; müslüman, akýllý, erginlik çaðýna ulaþmýþ, hür, hac için yeterli malî imkâna sahip ve bu ibadeti yerine getirecek vakte eriþmiþ olmasý þarttýr. Bu þartlardan birini taþýmayan kimseye hac farz olmaz.
Kendisine hac farz olan kimsenin, haccýný bizzat eda etmekle yükümlü sayýlmasý için de, saðlýklý olmasý, tutukluluk veya yurtdýþýna çýkma yasaðý gibi bir engelinin bulunmamasý ve yolun güvenli olmasý þarttýr. Ayrýca boþanma veya ölüm iddeti beklemekte olan kadýnýn, beklemesi gereken süreyi tamamlamýþ olmasý lazýmdýr.
Hac yolculuðuna katlanamayacak, ya da fiilen haccedemeyecek derecede hasta olanlar ile, yaþlýlar, tutuklular, yurtdýþýna çýkýþlarý yasaklanmýþ olanlar ve iddet beklemekte olan kadýnlar, hac kendilerine farz olsa bile, eda ile yükümlü deðildirler. Bu durumda olanlar þartlarý oluþtuðu takdirde bizzat haccederler.

Haccýn Faziletleri
Dünya ve ahiret hayatý açýsýndan önemli bir dönüm noktasý olan hac, samimi ve ihlâslý bir þekilde yerine getirildiði zaman, müslümaný günahlarýndan arýndýrýr, onun Allah katýndaki derecesini yükseltir, cenneti kazanmasýna vesile olur ve kiþiyi ahlâken olgunlaþtýrýr.
Gücü yetenlerin farz olarak ömürlerinde bir defa yapacaklarý bu ibadetin fazileti gerçekten büyüktür. “Kim Allah için hacceder de kötü söz ve davranýþlardan sakýnýr ve günahlara sapmazsa – kul haklarý hariç - annesinin onu doðurduðu günkü gibi günahlardan arýnmýþ olarak döner” hadisi þerifi, haccýn ne derece faziletli bir ibadet olduðunu anlatmaya yeter. Bununla birlikte haccýn fazileti konusunda birkaç hadis-i þerif daha zikretmek yararlý olacaktýr.
Peygamber Efendimiz (S.A.S.) þöyle buyurmuþtur:
"Makbul haccýn karþýlýðý Cennetten baþka bir þey deðildir. Umre de diðer bir umre ile arasýndaki günahlarý siler."
Amellerin hangisi daha faziletlidir? þeklindeki bir soruya Peygamberimiz: "Allah ve Rasûlüne iman" þeklinde cevap vermiþ; sonra hangisi ? diye sorulunca;
"Allah yolunda cihad" buyurmuþ, sonra hangisi? denince;
"Makbul hac" diye cevap vermiþtir.
Hacceden kimselerin Allah katýndaki deðeri çok yüksektir. Bu sebeple Yüce Allah onlarýn içtenlikle yapacaklarý dualarý geri çevirmez. Peygamber Efendimiz;
"Haccedenler ve umre yapanlar Allah’ýn misafirleridir. Kendisine dua ederlerse, dualarýný kabul eder, Baðýþlanma dilerlerse onlarý baðýþlar" buyurmaktadýr.
Konuyla ilgili bir diðer hadis-i þerif de þöyledir:
"Hac ve umreyi art arda yapýnýz. Çünkü bu ikisi, körüðün demir, altýn ve gümüþün pasýný giderdiði gibi fakirliði ve günahlarý yok eder."
Bir hadis-i þerifte de hac ve umre normalde gaza yoluyla yapýlan cihada katýlmayan yaþlýlar, küçükler, güçsüzler ve kadýnlarýn cihadý olarak nitelendirilmiþtir ki, bu da haccýn ne derece faziletli bir ibadet olduðunu göstermektedir.
Yüce Allah’ýn kullarýný en çok affettiði gün olan Arafe gününde saçý baþý daðýlmýþ, toza topraða belenmiþ bir vaziyette el açýp Allah’a yalvaran kullarýný Cenab-ý Hak mutlaka affeder. Önemli olan böylesine üstün bir ibadeti, gereði gibi yerine getirerek onun faziletinden yararlanmaktýr.

Haccýn Hikmetleri
Allah’ýn emrettiði her þeyde þüphesiz insanlarýn dünya ve ahiret hayatý için pek çok hikmetler vardýr. Bu þaþmaz gerçeðe göre haccýn da pek çok hikmetleri bulunmaktadýr. Bunlardan bazýlarý þöyle sýralanabilir:
Her insan yaratýlýþý gereði Yüce Allah’a karþý kulluðunu ortaya koymak ihtiyacýndadýr. Hac, kula, en belirgin bir þekilde Yüce Allah karþýsýnda aczini ortaya koyma, kulluðunu ifade etme ve onun verdiði nimetlere þükretme imkaný veren bir ibadettir. Çünkü hacý, mal, mülk, makam ve mevki gibi dünyevi unsurlardan sýyrýlarak Allah’a yönelir. Sonsuz güç ve kudret sahibinin karþýsýnda teslimiyetini ve baðlýlýðýný ifade eder. Bu durum kendisine Allah’a kul olma zevkini tattýrýr.
Hac; renk, dil, ýrk, ülke, kültür, makam ve mevki farký gözetmeksizin ayný amaç ve gayeleri taþýyan milyonlarca müslümaný bir araya getirerek eþitlik ve kardeþliðin çok canlý bir tablosunu oluþturur. Bu, lafta kalan kuru bir iddiadan ibaret deðildir. Zenginiyle, fakiriyle, güçlüsüyle, güçsüzüyle bütün hacýlar ayný kýyafetler içinde, ayný mahrumiyetleri yaþayarak, ayný güçlüklere katlanarak, ayný þartlarda hareket ederek fiili bir eþitlik ve kardeþlik eðitiminden geçerler. Trilyonlara hükmeden bir zenginle geçimini zor karþýlayan bir fakire ayný kýyafet içinde Arafat’ta beraberce el açýp dua ettiren ve Kâbe’nin etrafýnda yan yana tavaf ettiren hac ibadeti, insanlara makam, mevki, mal mülkle böbürlenmemeyi, Ýslâm kardeþliði içinde tanýþýp kaynaþmayý ve mahþeri unutmamayý öðretir.
Ýslâm Dininin doðup yayýldýðý, vahyin indiði, Hz. Peygamber ve Ashabýnýn bin bir güçlük ve sýkýntýlar içinde mücadeleler verdiði ve Hz. Adem’den beri bazý peygamberlerin uðrak yeri olmuþ kutsal topraklarý görmek, müminlerin dini duygularýný güçlendirir, Ýslâm’a baðlýlýklarýný artýrýr.
Dünyanýn dört bir tarafýndan gelen, renkleri, dilleri, ülkeleri ve kültürleri farklý, fakat hedef ve gayeleri ayný binlerce müslümanýn birbirleriyle kaynaþmasý ve görüþmesi saðlanmýþ olur. Bu durum müslümanlarýn birbiriyle irtibat kurmalarýna, birbirlerinin dertlerinden haberdar olmalarýna ve hatta ticari baðlantýlar kurmalarýna imkan saðlar.
Hac ibadetiyle müslüman, Yüce Allah’ýn kendisine lütfettiði saðlýk, yetenek, mal ve mülk gibi dünyevi nimetlerin þükrünü eda etmiþ olur.

Hac yapan müslümanlar sabýr, tahammül, sýkýntýlara katlanma, güçlüklere göðüs gerebilme, büyük kalabalýklarla ayný anda hareket ederek ayný þeyleri yapabilme, yardýmlaþma, dayanýþma ve belli kurallara adapte olabilme... gibi ahlaki özelliklerini geliþtirirler.
Hac, müslümanlarda ömür boyu silinmeyecek derin hatýralar býrakýr. Bu hatýralar; müminin hacdan sonraki yaþamýnda istikametini kaybetmemesine hizmet eder. Hac, müminin hayatýnda adeta bir dönüm noktasý oluþturur.
Arafat gibi mahþerin örneðini oluþturan bir yerde Allah’a el açýp yalvaran ve günahlarýndan sýyrýlan bir müslüman bir daha kolay kolay eski iþlediði günahlara dönmek istemez. Bu yönüyle hac, günahkar müslümanlar için bir arýndýrma ve iyileþtirme iþlemi görür.
Hac sayesinde müslümanlar arasýnda güzel etkileþimler meydana gelir. Müminler birbirlerinden güzel hasletler alýrlar. Fikirlerinde müspet anlamda önemli deðiþmeler olur. Ýnsanlarý birbirinden uzaklaþtýran ýrkçýlýk gibi olumsuz düþüncelerin törpülenmesi saðlanýr.
Kýsaca haccýn, baþka ibadetlerde olmayan kendine özgü pek çok hikmetleri, ahlâkî, sosyal, ekonomik ve psikolojik yararlarý vardýr. Yukarýda yalnýzca bunlardan bazýlarý zikredilebilmiþtir.

Kâbe
Haccýn sebebi ve namazlarda kýblegâhýmýz olan Kâbe, yeryüzünde alemlere bereket ve hidayet kaynaðý olarak insanlar için kurulan ilk binadýr. Allah'ýn emriyle Hz. Ýbrahim ve oðlu Hz. Ýsmail tarafýndan Mekke'de yapýlmýþtýr.
"Mescid-i Haram" denilen mabedin ortasýnda bulunan Kâbe, kuzeydoðu duvarý 12.63; kuzeybatý duvarý 11.03; güneybatý duvarý 13.10; güneydoðu duvarý 11.22 ve yüksekliði 13 m olan 145 m2 alan üzerine kurulmuþ taþ bir binadýr. Üzeri siyah bir örtü ile örtülüdür. Örtüsü her sene hac mevsiminde yenilenmektedir.
Kâbe’nin köþeleri yaklaþýk olarak dört ana yönü gösterir. Köþelerden her birinin ayrý ismi vardýr.
Doðu köþesine "Hacer-i Esved" veya "Þarki", kuzey köþesine "Irakî", batý köþesine "Þâmî" ve güney köþesine de "Yemânî" denir.

Kâbe’nin, kuzeydoðu duvarýnda (Hacer-i Esved ile Irakî köþeleri arasýnda) Hacer-i Esved köþesine yakýn ve yerden 1.97 m kadar yükseklikte bulunan altýn kaplý bir kapýsý vardýr. Kapý 1.8 x 3.5 m boyutlarýndadýr. Kapý ile Hacer-i Esved köþesi arasýnda kalan bölüme "Mültezem" denir.
Kâbe’nin kuzeybatý duvarýnýn (Irakî ile Þamî köþelerinin) karþýsýnda, yerden 1.25 m yükseklikte yarým daire þeklinde bir duvar bulunur. Bu duvara "Hatim" denir. Tavaf bu duvarýn dýþýndan yapýlýr. Bu duvar ile Kâbe arasýnda kalan boþluða da "Hicr-i Kâbe", "Hicr-i Ýsmail" veya "Hatîra" denir. Bu boþlukta Kâbe’ye yönelerek namaz kýlýnabilir, dua edilebilir. Ancak Kâbe’ye yönelindiði gibi buraya yönelip namaz kýlýnmaz.
Kâbe’nin "Hatîm"’e bakan duvarýnýn üst ortasýnda altýndan yapýlmýþ bir oluk bulunmaktadýr. Halk arasýnda "Altýn Oluk" diye bilinen bu oluða "Mizab-ý Kâbe" denir.

Mescid-i Haram
"Mescid-i Haram", Mekke’de ortasýnda Kâbe’nin bulunduðu büyük bir mabettir. Buna "Harem-i Þerif" de denir. Mescid-i Haram, Hz. Peygamber döneminde, Kâbe’nin etrafýndaki küçük bir alandan ibaret iken ilk olarak Hz. Ömer tarafýndan geniþletilmiþ ve etrafý bir duvarla çevrilmiþtir. Daha sonralarý Mescid-i Haram günümüze kadar pek çok defa geniþletilmiþtir.
Bugün Mescid-i Haram, yüz binlerce insanýn içinde ibadet edebileceði geniþlikte bir alana sahiptir.
Mescid-i Haram’ýn içinde, Kâbe’den baþka "Makam-ý Ýbrahim" ve "Zemzem" kuyusu bulunmaktadýr.
"Makam-ý Ýbrahim", yaygýn görüþe göre, Hz. Ýbrahim’in Kâbe’yi inþa ederken iskele olarak kullandýðý ya da insanlarý hacca çaðýrýrken üzerine çýktýðý taþýn bulunduðu yerdir. Burasý "Kâbe Kapýsý" nýn bulunduðu duvarýn karþýsýnda Kâbe’ye yakýn bir yerde bulunmaktadýr.
"Zemzem", Allah’ýn Hz. Hacer ve oðlu Hz. Ýsmail’e ihsan ettiði suyun adýdýr. Zemzem suyunun ortaya çýkýþý þöyle olmuþtur: Hz. Ýbrahim, Allah’ýn emriyle eþi Hacer ve süt emmekte olan oðlu Ýsmail’i zemzemin bugünkü yerinde bulunan büyük bir aðacýn altýna yerleþtirmiþti. O sýrada Kâbe yapýlmamýþ ve Mekke þehri kurulmamýþtý. Etrafta ne bir insan, ne su, ne de bir hayat belirtisi vardý. Bu þartlar altýnda yaþamaya devam eden Hacer, nihayet su ve yiyeceði bitince çaresiz kalmýþ, bir can yoldaþý görebilmek ve birkaç yudum su bulabilmek umuduyla önce "Safa Tepesi" ne, sonra da "Merve Tepesi" ne çýkmýþ ve bunu yedi defa tekrarlamýþ. Merve Tepesi’ne son geliþinde oðlunu býraktýðý taraftan bir ses duymuþ. Oðlunun yanýna geldiðinde orada Cebrâil tarafýndan zemzem suyunun çýkarýlmýþ olduðunu görmüþ.
Yeryüzündeki sularýn en üstünü olan "Zemzem", halen Kâbe’nin 20 m. kadar doðusunda, "Makam-ý Ýbrahim" e yakýn bir yerde bulunan kuyudan çýkmaktadýr. Bu kuyu tavaf alanýnýn altýndadýr. Kuyuya biri bayanlara diðeri erkeklere ait olmak üzere iki ayrý yerden merdivenlerle inilmektedir. Zemzem suyu, içildiði gibi abdest ve gusülde de kullanýlabilir.
Hz. Peygamber zemzem hakkýnda þöyle buyurmuþtur: "Zemzem hangi niyet için içilirse o niyet içindir."(13) Bu itibarla zemzem içerken dilek ve niyeti belirterek içmek uygundur.
Zemzem içerken, "Allah’ým! Senden yararlý ilim, bol rýzýk ve her türlü dert için þifa istiyorum." diye dua edilir.
Mescid-i Haram, yeryüzündeki tüm mescidlerden üstündür. Burada kýlýnan namaz da diðer mescidlerde kýlýnan namazlardan fazilet bakýmýndan kat kat üstündür.